O tej aktualności
Treść aktualności
Historia
Miejscowość Dachnów usytuowana jest w południowo-wschodniej Polsce, w Gminie Cieszanów, w powiecie lubaczowskim, w województwie podkarpackim. Fizjograficznie obszar gminy położony jest na terenie Płaskowyżu Tarnogrodzkiego, na skraju Roztocza. Gmina graniczy także z masywem Puszczy Solskiej, jednym z największych kompleksów leśnych Polski.
Miejscowość Dachnów położona jest 5 km od Lubaczowa, przy drodze biegnącej
w kierunku Cieszanowa, Narola i Bełżca. W miejscowości krzyżują się dwie drogi wojewódzkie droga nr 865 z drogą 866 oraz drogi prowadzące w kierunku południowym do Lubaczowa, Przemyśla, północnym w kierunku Tomaszowa Lubelskiego, Zamościa i dalej Lublina oraz zachodnim, wiodące do Rzeszowa. Dobrze rozwinięta sieć dróg przecinających tereny wsi zapewnia szybką i łatwą komunikację z największymi ośrodkami przemysłowymi i administracyjnymi Polski południowo-wschodniej. Najbliższe lotnisko znajduje się w Jasionce obok Rzeszowa w odległości ok.100 km od Dachnowa. Przez teren Gminy Cieszanów, a także przez Dachnów przebiega trasa łącząca dwa drogowe przejścia graniczne z Ukrainą: Hrebenne i Korczowa.
Najdawniejsza osada położona była, przy skrzyżowaniu dróg prowadzących na północ w kierunku Folwarków, na południe w stronę Oleszyc i na zachód, ku Dzikowowi. Do dziś pozostały w tym miejscu kurhany. Późniejsze zabudowania umieszczono pod lasem nad stawami. Mieszkańcy osiedlili się w kierunku wschodnim i południowym. W ten sposób powstała najstarsza część wsi zwana "Podlasem". W drugiej połowie XIV wieku we wsi zaczęła gospodarować rycerska rodzina Ramszów z Fulsztyna. Za ich panowania na te tereny przybyli osadnicy niemieccy. Zamieszkali na obszarze dzisiejszego Dachnowa, obok starej osady. Zbudowali kilka domów i kilkanaście szop z wysokimi dachami pokrytymi słomą. Widać je było z daleka, dlatego wieś zaczęto nazywać Dachnowem. Mieszkańcy osady "Podlas" nową wieś nazwali "Niemce". W końcu jednak do całości (i starej, i nowszej części osady) przyjęła się nazwa Dachnów. Nazwa "Niemce" przetrwała do dziś jako nazwa części wsi. W tym czasie na terenie wsi działała konna stacja pocztowa łącząca Bełżec z Przemyślem. Na początku XVI wieku tzw. "klucz oleszycki" razem z Dachnowem przeszedł na własność Jadwigi z Tarłów Czecharzewiczów Sieniawskiej, żony Hieronima Sieniawskiego, wojewody ruskiego. Wieś należała wówczas do parafii w Oleszycach. Zbudowano w niej mały dworek i gorzelnię. Koło dworu, pod lasem napływający osadnicy prawosławni postawili cerkiew. Ludność zamieszkująca wówczas te tereny zajmowała się głównie karczunkiem. Właściciele sprowadzili także innych osadników, którzy zamieszkali na "Górce" i pełnili obowiązki piekarzy.
W XVI wieku kilkakrotnie na wieś najechali Tatarzy, a ludność zdziesiątkowała panująca w wówczas w okolicy zaraza. Wydarzenia te były przyczyną wyludnienia wsi. Właściciele sprowadzili więc nowych osadników z okolicy Bełżca. Niedługo potem w Dachnowie zbudowana karczmę, a część wsi położonej za nią nazwano "Zakarczmą". W tym samym wieku w okolice Dachnowa przybyła szlachecka rodzina Mandelskich, która osiedliła się nad potokiem, za zakrętem gościńca prowadzącego z Bełżca do Przemyśla. Swoje osiedle nazwali "Miasteczkiem", a służbę Stadnikami i Pachołkami – od sprawowanych przy dworze funkcji. Z "Górki" w 1663 r. Tatarzy uprowadzili 27 chłopskich rodzin. Od tego czasu tę część wsi zaczęto nazywać "Zaborszczyzną". W pogoni za Tatarami wojska Jana Sobieskiego stoczyły zwycięską bitwę pod Cieszanowem. Niestety, uprowadzonych w jasyr Dachnowian nie zdążyli uratować. Król Jan III Sobieski wybudował w Dachnowie około 1675 r. pałac myśliwski. Mieszkał w nim w czasie polowań. W 1749 r. Dachnów przeszedł na własność rodziny Czartoryskich. Po czterech latach biskup przemyski Bogusław Sierakowski odłączył wieś od parafii oleszyckiej, a przyłączył ją do parafii cieszanowskiej. Książę Krzysztof Czartoryski w 1749 r. podarował klucz majątku Oleszyce swojej córce, Annie Działyńskiej. W tym samym roku hrabina Działyńska wybudowała w Dachnowie w części nazwanej "Miasteczkiem", nową cerkiew. Wyposażyła ją w 60 morgów pola. Po śmierci hrabiny, jako że nie miała dzieci, Oleszyce wraz z Dachnowem przeszły w ręce Potockich. Dzięki ślubowi jednej z hrabianek Potockich z księciem Adamem Sapiehą z Krasiczyna w 1860 r. klucz oleszycki razem z Dachnowem przeszedł na własność Sapiehów. Pod koniec XIX wieku właściciele, kilometr za wsią, w kierunku Lubaczowa założyli duże gospodarstwo hodowlane. Od imienia pierwszego ekonoma, Hryńka nazwano je Hryńkowem. Książe Władysław Sapieha w 1897 r. wybudował prowadzący przez osadę do tego gospodarstwa prywatny gościniec.
W Dachnowie 1897 r. wybuchł wielki pożar, który zniszczył wszystkie domy "Miasteczka". Ogromna część wsi spłonęła 19 marca 1900 r. Od tego czasu co roku 19 marca w miejscowym kościele odprawiana jest msza z prośbą o opiekę św. Józefa nad Dachnowem. W okresie dwudziestolecia międzywojennego, w 1920 r. powstał tu "Dom strzelca – Sokół". Zaczęto także budowę nowej szkoły. W 1928 r. mieszkańcy Dachnowa postawili pomnik w 10 rocznicę odzyskania niepodległości przez Polskę. Niestety, w przeddzień jego oddania, został on zbezczeszczony przez Ukraińców. W tym samym roku powstał zamysł budowy kościoła rzymsko-katolickiego. Środki i materiały na ten cel gromadzono przez dziesięć następnych lat. Księżna Sapieżanka ofiarowała dwie działki na budowę, 2 ha pola i pieniądze. Dołożyli się inni Sapiehowie oraz mieszkańcy wsi. Pracę zaczęto w 1938 r. W zamyśle miał to być budynek z drewna na podmurówce. Zaprojektował go inżynier Rubenbaurer z Lubaczowa. Niestety, prace przerwał wybuch II wojny światowej. Kilkumetrowe mury rozebrali częściowo bolszewicy, a częściowo miejscowi. Wybucha II wojna światowa. Na mocy paktu Ribbentrop-Mołotow Dachnów znalazł się pod okupacją sowiecką. Granica podzieliła rodziny
i gospodarstwa mieszkańców Dachnowa. 10 lutego 1940 r. NKWD spędziło wszystkie polskie rodziny na dziedziniec szkoły. Kazano, zerwanym ze snu, spakować rzeczy w kilkanaście minut i pod wozami powieziono ich na stację kolejową do Lubaczowa. 37 rodzin (180 osób) wywieziono w bydlęcych wagonach aż za Ural, do osady Biały Jar leżącej nad brzegiem Irtyszu. Zesłańcy spędzili tam sześć lat. Wielu z nich zginęło z głodu i zimna. Wrócić mogli dopiero w 1946 r.
Koło Dachnowa można odnaleźć pozostałości bunkrów budowanych przez Rosjan
w początkach wojny. W okolicy jest ich 9, przeważnie 1 lub 2 strzelnicowe. Na Dachnów 5 marca 1946 r. napadła banda UPA. Wieś doznała poważnych strat. Niedługo potem odbudowano ją, zelektryfikowano. Odtworzono w niej szkołę rolniczą. W 1949 r. w Dachnowie założono POM, który działał do roku 1991. Od 1995 r. w dawnym budynku POM-u znajduje się firma mebli "Black Red White".
Dachnowskim głównym zabytkiem jest drewniana cerkiew pod wezwaniem Podwyższenie Świętego Krzyża. Została wybudowana w 1864 r. (inne źródła podają rok 1735), odrestaurowana w 1903, a potem dodatkowo rozbudowana w 1929 r. Ma trójdzielną budowę. Nakrywa ją jednak kopuła. Obok cerkwi stoi dzwonnica z przedsionkiem, najprawdopodobniej z XVIII wieku. W jej wnętrzu umieszczono usunięty z cerkwi ołtarz. Przed cerkwią znajduje się drewniany krzyż z 1938 r., pamiątka 950-lecia chrztu Rusi Kijowskiej. Biskup Marian Rechowicz 25 lipca 1975 r. erygował w Dachnowie parafię. Pierwszym proboszczem był ks. Janusz Popławski. Msze św. odprawiano w dawnej cerkwi. Dzięki staraniom miejscowej ludności i ks. Jakuba Solilaka w 1989 r. zaczęto budować kościół. Pierwszą mszę św. w nowej świątyni odprawiono już w 1992 r. Pamiątkową tablicę do kościoła poświęcił Ojciec Święty na stadionie w Lubaczowie w 1991 r. W tym samym czasie, co budowę kościoła, rozpoczęto budowę nowej szkoły w Dachnowie. Poświęcił ją biskup Jan Śrutwa w dniu poświęcenia nowego kościoła, 5 grudnia 1992 r. Nadano jej imię Marii Moralewicz. W pięćdziesiątą rocznicę powrotu do ojczyzny Dachnowian zesłanych na Sybir w czasie II wojny światowej, 3 maja 1996 r. – Związek Sybiraków Polskich i mieszkańcy Dachnowa dali dowód, że nie zapomnieli o cierpieniach swoich rodaków. W budynek miejscowej szkoły wmurowali tablicę upamiętniającą tamte wydarzenia. W szkole zgromadzone są dokumenty, fotografie i inne pamiątki z tamtego okresu. Można też tam znaleźć monografię: "Z Białego Jaru do Dachnowa". 3 maja 2003 r. odbyła się uroczystość odsłonięcia Pomnika Niepodległości z inicjatywy władz gminnych społeczności Dachnowa wzorowanego, na pomniku z 1928 r. Stoi w tym samym miejscu, a na jego szczycie widnieje orzeł, który symbolizuje wolności oraz godło państwa polskiego.
